Waarom Agroforestry?
Agroforestry is een landbouwvorm waarbij de agrariër bomen en struiken bewust combineert met veehouderij, akkerbouw en/of groenteteelt. Het is een manier om het agrarisch bedrijf robuuster en weerbaarder te maken. Dat is onder meer te zien aan een beterebodemkwaliteit en diergezondheid. Agroforestry levert bovendien producten voor de verkoop op en draagt bij aan o.a. CO2-opslag en versterking van het landschap.
Agroforestrysystemen
Agroforestry heeft vele vormen en past daarom bij elk bedrijfsmodel. In Nederland zijn er acht typen teeltsystemen gedefinieerd: vier voor veehouderij, drie voor akkerbouw en groenteteelt en het agrarisch voedselbos. De mogelijkheden lopen uiteen van het gebruik van een klein aantal bomen en struiken, zoals een enkele voederhaag, tot de volledige beplanting van een perceel. De acht typen systemen zijn uitgebreid toegelicht in deze factsheet.
Vertrekpunt is dat agroforestry aantrekkelijk, haalbaar en rendabel moet zijn voor boeren, zowel economisch als maatschappelijk.
Akkerbouw en groenteteelt
Wanneer in de akkerbouw en groenteteelt bomen en struiken worden geïntegreerd, spreken we vaak van rijenteelt. Denk hierbij aan het inpassen van bijvoorbeeld rijen met walnotenbomen, kastanjebomen en hazelaars. Het kan ook gaan om een functionele houtsingel, om vooral de gewasteelt te ondersteunen: bomen en struiken kunnen zorgen voor een beter microklimaat (minder snel last van verdroging) en een betere bodemkwaliteit.
Voedselbos
Een bijzondere toepassing is het agrarisch voedselbos. Dit is een ontworpen productief ecosysteem naar het voorbeeld van een natuurlijk bos, met een hoge diversiteit aan meerjarige en/of houtige soorten. Hieruit kunnen vruchten, zaden of bladeren worden geoogst.
Veehouderij
Agroforestry is goed in te passen in de veehouderij. Het stelt dieren in staat natuurlijker gedrag te vertonen en draagt daarmee bij aan verhoogde dierenwelzijn. Zo bieden bomen en struiken schaduw en beschutting aan bijvoorbeeld koeien en kippen. Vee krijgt door het eten van twijgen belangrijke micronutriënten binnen. Daarnaast kan in veel gevallen ook fruit, noten of biomassa geoogst worden uit de aanplant.
Voordelen van agroforestry
In het kort:
- Versterkt de huidige productie: o.a. klimaatrobuustheid, diverser en dus robuuster systeem, betere bodemkwaliteit, gezondheid vee
- Opbrengst uit oogst (noten, vruchten, hout)
- Levert biodiversiteit en landschappelijke kwaliteit en daarmee dus maatschappelijke waardering.
Steeds meer agrarisch ondernemers hebben interesse in agroforestry. Volgens de cijfers RVO van juni 2025 geven ruim 2400 boeren aan in hun gecombineerde opgave, dat ze bezig zijn met agroforestry. Dat is 4,8% van de agrarisch ondernemers in Nederland.
Aanpassing aan klimaatverandering
Perioden met extreme hitte en harde wind komen steeds vaker voor. Bomen en struiken bieden dan uitkomst. Ze creëren een microklimaat zodat de extreme omstandigheden minder invloed hebben op het gewas. Het wegnemen van wind zorgt voor minder verdamping en dus minder snel productieverlies door verdroging. Ook het legeren van gewassen wordt verminderd. En schaduwwerking beperkt het verbranden van gewassen.
Meer hierover in een factsheet over klimaatadaptatie.
Dierenwelzijn
Bomen en struiken creëren ook voor vee een aangenamer klimaat. Kippen zoeken graag dekking onder bomen. Bij hitte en harde wind zoekt vee graag beschutting. Ook eet vee graag van bladeren en twijgen, dit hoort (bijvoorbeeld bij koeien, geiten en varkens) bij hun natuurlijke gedrag. Bovendien krijgen ze hiermee micronutriënten en andere gezonde plantstoffen binnen die in hun rantsoen kunnen ontbreken. Ook kunnen bomen en struiken zorgen voor het verminderen van de verspreiding van dierziekten en zoönose.
Zie bijvoorbeeld factsheet over voederhagen
Waterhuishouding
Bomen en struiken kunnen met hun diepere doorworteling de infiltratie van neerslag naar diepere bodemlagen verbeteren. Op deze manier kan agroforestry bijdragen aan problemen met wateroverlast op percelen
Koolstof en bodem
Bomen en struiken slaan koolstof uit de lucht op in de houtige delen van de plant. Bij agroforestry kan, rond de bomen en naast boomrijen, opbouw van bodemorganische stof in de bodem versneld plaatsvinden, omdat bodembewerking ontbreekt en er continue toevoer is van blad- en takafval. Ook verderop in het perceel kan een positief effect op bodemorganische stof ontstaan. Een gezond bodemleven levert een bodem met een betere structuur, een betere beschikbaarheid van mineralen en nutriënten, kan beter water vasthouden en afvoeren en heeft een betere weerbaarheid tegen ziekten en plagen.
Nutriëntenefficiëntie en kringloop
Met agroforestry kan worden toegewerkt naar een betere nutriëntenefficiëntie van het landbouwsysteem. Houtigen wortelen vaak dieper dan eenjarige landbouwgewassen, waarmee nutriënten dieper in de grond worden aangewend. Een deel van deze nutriënten komt via bladval weer terug in de bodem.
Lees ook deze factsheet over stikstofstromen in landbouwsystemen.
Lucht- en waterkwaliteit
Bomen hebben een positief effect op de luchtkwaliteit. Ze produceren niet alleen zuurstof, maar kunnen ook fijnstof en ammoniak afvangen. Het verbeteren van de nutriëntenkringloop zorgt voor minder verlies van nutriënten naar lucht en (sloot)water. Dit geldt ook bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Agroforestrysystemen kunnen dus dienen als buffer langs watergangen om de waterkwaliteit te verhogen.
Biodiversiteit
In het algemeen kan gesteld worden dat besdragende bomen en struiken een positief effect hebben op de aanwezigheid van vogels. Rijk bloeiende bomen en struiken zijn goed voor veel insecten. Verder kan het gekozen plantmateriaal nuttige insecten aantrekken, zoals natuurlijke vijanden van plaaginsecten. Opties voor versterken biodiversiteit staan in deze factsheet
Landschap en cultuur
Oude en nieuwe vormen van agroforestry dragen bij aan het versterken van de aantrekkelijkheid van ons cultuurlandschap.
In de Nederlandse landbouw hebben bomen en struiken van oudsher een cruciale rol als veekering en houtproductie gespeeld. Met de introductie van nieuwe houtachtige landschapselementen zoals voederhagen, rijen bomen, beplante kippenuitlopen, etc., worden ook veelzijdige nieuwe cultuurlandschappen ontwikkeld.
Productie en een goede boterham
In het buitenland hebben sommige agroforestrysystemen in de praktijk al laten zien dat ze productiever zijn dan monoculturen. Hoe diverser het systeem, hoe groter de kans dat maar een (klein) deel van de potentiële oogst zal lijden onder de onvermijdelijke ziekten, plagen en extremer weer. Maar een diverser systeem vraagt vaak weer meer arbeid.
Het verdienmodel van agroforestry kan worden opgebouwd uit verschillende aspecten: een betere oogst of gezonder vee, inkomsten vanuit een grotere diversiteit aan oogstbare producten, aansluiten bij lopende beloningssystemen zoals ANLb, en mogelijke verwaarding van ecosysteemdiensten, zoals carbon credits.
Zie ook deze factsheet over financiele opbrengsten
Boerderij van boven met gewassen en bomen.